Cách dùng kháng sinh hiệu quả nhất

Kể từ lần đầu tiên xuất hiện vào thập niên 1940, kháng sinh được chào đón như là “thần dược” – “phép lạ” của y học hiện đại – chữa khỏi những căn bệnh truyền nhiễm làm chết hàng triệu người mỗi năm.  Từ đó, con người không bị tử vong bởi những nguyên nhân thông thường như viêm họng do liên cầu khuẩn, nhiễm trùng,…; khả năng gây tổn thương của những căn bệnh chủ yếu như giang mai, lậu, phong, lao đã giảm rất nhiều.

cach dung khang sinh
Tuy nhiên, ngày nay việc sử dụng kháng sinh tràn lan, bất hợp lý dẫn tới mất an toàn và đáng sợ nhất là tình trạng kháng thuốc tăng nhanh. Nhiều loại kháng sinh thiết yếu không còn công hiệu. Và nguy cơ những bệnh nhiễm trùng thông thường sẽ không còn thuốc chữa, dịch bệnh sẽ không thể kiểm soát, hàng triệu người sẽ có thể tử vong trong tương lai. Chính vì thế, hơn lúc nào khác các BS lâm sàng cần nghiêm túc tuân thủ việc sử dụng kháng sinh một cách tiết kiệm, an toàn và hiệu quả nhất.

Trước khi kê đơn BS cần nắm các nguyên tắc sử dụng kháng sinh cơ bản, xem xét kỹ lưỡng mối liên hệ người bệnh – mầm bệnh – kháng sinh.

Nguyên tắc sử dụng kháng sinh

Chỉ sử dụng kháng sinh khi thật sự bị bệnh nhiễm khuẩn.

Phải chọn đúng loại kháng sinh Nếu chọn dùng kháng sinh không đúng loại bệnh, thuốc sẽ không có hiệu quả

Phải hiểu rõ thể trạng người bệnh, đặc biệt đối với các phụ nữ có thai, người già, người bị suy gan, suy thận.

Tiền sử: Dị ứng kháng sinh

Tuổi, giới: Chú ý hai nhóm tuổi, trẻ em và người già

– Trẻ em phát triển chưa hoàn chỉnh của các cơ quan tổ chức ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hấp thu, phân phối, thải trừ thuốc

Độc tính của kháng sinh lên sự hoàn thiện cơ quản, tổ chức ở trẻ em

Khi dùng kháng sinh choi trẻ phải chú ý thuốc có chỉ định dùng cho trẻ hay không, liều lượng

– Người cao tuổi: Sự lão hóa cơ thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu, chuyển hóa, phân bố và thải trừ thuốc, luôn luôn phải chú ý đến liều lượng thuốc. Chức năng lọc của cầu thận suy giảm theo tuổi.

– Tuổi cao, sức đề kháng giảm bệnh trầm trọng cần điều trị sớm, tích cực

– Giới tính: Cần đặc biệt chú ý tình trạng thai nghén, cho con bú

Những bất thường về di truyền và chuyển hóa. Một số người ( trong 1 gia đình hoặc chủng tộc…) thiếu enzym hoặc thiếu yếu tố chuyển hóa do di truyền, dễ bị ngộ độc. Ví dụ bệnh nhân thiếu G6PD dùng thuốc sulffamid, cloramphenicol dễ gây huyết tán.

Người bệnh suy gan suy thận: Chuyển hóa và thải trù là 2 giai đoạn quan trọng của dược động học thuốc. hầu hết thuốc được chuyển hóa ở gan và thải trừ qua thận.

Kháng sinh và chức năng thận

+ KS không cần thay đổi liều bao bao gồm các kháng sinh không thải trừ qua đường thận (các marcrolid) và các ks đường uống không hấp thu qua đường tiêu hoá (oxacilin, ercefuryl) và một số KS như cloramphenicol, doxycyclin, cefoperazon, metronidazol…

+ KS cần giảm liều khi suy thận nặng: Penicillin G, amoxicillin, Ampicillin, các cephalosporin, INH, Ethambutol…

+ KS cần giảm liều khi có tổn thương thận hay suy thận nhẹ: ticarcilin, cephazolin, các aminoglycosid, vancomycin, imipenem…

+ KS chống chỉ định khi suy thận: tetracyclin (trừ doxycyclin), sulphamid chậm…

Kháng sinh và chức năng gan

KS nhất là các KS chuyển hoá và thải trừ qua mật cần dùng thận trọng khi có tổn thương chức năng gan: Chloramphenicol, Lincomycin, tetracyclin, INH, rifamycin…

Thai nghén:

Người bệnh mang thai, thai nhi và kháng sinh có mối liên hệ mật thiết với nhau. Tất cả KS mà người mẹ sử dụng đều qua nhau thai với mức độ khác nhau, các KS ảnh hưởng tới thai nhi thường nguy hiểm trong 3 tháng đầu của thai kỳ. Vì vậy trước khi dùng KS cho phụ nữ có thai cần trả lời câu hỏi: KS có độc với thai không? Thai tháng thứ mấy?

– Thuốc gây quái thai: Thuốc metronidazol, ticarcilin, tetracyclin…gây quái thai ở động vật thực nghiệm, không nên dùng cho phụ nữ có thai.

– Thuốc có hại cho thai nghén:

Tetracyclin: thai nhi bị hại ở răng, phụ nữ mang thai dễ bị hoại tử nhiễm mỡ gan, viêm tuỵ và có thể tổn thương thận.

Streptomycin: Có thể gây độc nhẹ ở tiền đình ốc tai

INH: Có thông báo trẻ em bị co thắt cơ, com giật, chậm phát triển.

Quinolon: tổn thương sự phát triển của sụn khớp.

Tình trạng dinh dưỡng: Thức ăn ảnh hưởng tới quá trình hấp thu thuốc. Nồng độ protein ảnh hưởng trực tiếp tới giữ, vận chuyển, phân bố thuốc

Các bệnh lý mạn tính: Đái tháo đường, cơ địa dị ứng đều ảnh hưởng đến sự lựa chọn KS

Phải dùng kháng sinh đúng liều, đúng cách.

Tuỳ theo vị trí ổ nhiễm trùng.
Màng não, não: Phải lựa chọn KS ngấm tốt vào dịch não tuỷ: là những KS tan trong lipid, ví dụ rifamycin, trimethoprim, cephalosprin thế hệ 3. Nếu các KS khuếch tán kém qua màng não tuỷ nhưng vẫn nhạy với bệnh cần dùng liều cao (ví KS nhóm aminoglycosid). Dùng KS đường TM, không nên đưa KS trực tiếp vào dịch não tuỷ trừ trường hợp đặc biệt.

Viêm nội tâm mạc, viêm xương, tổ chức liên kết: Nồng độ KS tại đây thường không đủ, cần truyền liều cao, kéo dài

Viêm đường mật: Dùng kháng sinh thải trừ qua đường mật như các macrolid, ampicilin, cefoperazon…

Phải dùng kháng sinh đủ thời gian.

Thông thường là không dưới 5 ngày.

Chỉ phối hợp nhiều loại kháng sinh khi thật cần thiết

Mục đích phối hợp KS là để: Cộng hưởng tác dụng, ngăn ngừa xuất hiện vi khuẩn kháng thuốc, nhiễm khuẩn do nhiều mầm bệnh, giảm nhiễm độc. Tuy nhiên khi phối hợp không đúng có thể: Tác dụng đối kháng, tạo ra chủng vi khuẩn kháng thuốc, làm tăng tác dụng phụ, tốn tiền

Phòng ngừa bằng thuốc kháng sinh phải thật hợp lý

Chỉ có những trường hợp đặc biệt BS  mới cho dùng thuốc kháng sinh gọi là phòng ngừa. Thí dụ, dùng kháng sinh phòng ngừa trong phẫu thuật do nguy cơ nhiễm khuẩn hậu phẫu. Hoặc người bị viêm nội mạc tim đã chữa khỏi vẫn phải dùng kháng sinh để ngừa tái nhiễm.

Theo BS Hoài Nam – Y khoa Việt

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

chuoi nguon
Bán chuối hột rừng

Chuối hột rừng Một trong những loại thực phẩm – dược...

bo khop hyalob
Viên bổ khớp Hyalob

Sụn khớp của cơ thể con người bị mòn tự nhiên...

bang dinh duong chum ngay
Chùm ngây cây rau nhiều dinh dưỡng nhất

Gần đây cây chùm ngây được nhiều người biết đến như...

Vitamin tong hop Century A-Z
Vitamin tổng hợp Century A thru Z

Uống bổ sung vitamin tổng hợp như Century A thru Z...

thit kho dong pha
Cách làm thịt kho Đông Pha
ca chinh nuong
Cá chình ‘ăn là ghiền’
banh canh ca loc
Hương dẫn cách nấu món bánh canh cá lóc hấp dẫn
banh trung thu heo con
Làm bánh Trung thu heo con siêu dễ thương